ThuisHandelHistorieUit de FrisoContact en toevoegingenFoto's WorkumVerhalenGeschiedenis
Ontstaan
Korte historie van de stad Workum
De Grote of St.Gertrudiskerk
De Waag
Het stadhuis
Doopsgezinde kerk
De Workumer toren
St.Werenfriduskerk
Scheepstimmerwerf De hoop
KRONIEK 1100 JAAR WORKUM
Tijdvak 600 v.C.-1000
Tijdvak 1000-1425
Tijdvak 1426-1523
Tijdvak 1524-1574
Tijdvak 1575-1640
Tijdvak 1641-1704
Tijdvak 1705-1795
Tijdvak 1796-1839
Tijdvak 1840-1893
Tijdvak 1894-1919
Tijdvak 1920-1973
Tijdvak 1974-2000
NATUURHISTORISCHE OMGEVING
Van Flevo tot IJsselmeer
Kerkepad de Tillefonne
De Aldedyk
De Workumermeer
it Heidenskip
Over de dijk naar Hindeloopen
Brekkenpaad
"ONTWIKKELING VAN WORKUM IN 100 JAAR" (1910-2010)
Deel 1
Deel 3
Deel 4
Deel 5
Deel 6
Deel 7
Deel 8
Deel 9
Deel 10
Deel 11
Deel 12
Deel 2

 


Sigarenwinkel Noord

Wagenmakerij Piso

Winkel aan de Noorderhaven

Winkels aan het Noord

 
Winkels aan het Zuideinde


Rinkelende winkelbellen
De Workumer goederenmarkt voor boeren en kooplieden bestaat niet meer, maar de Workumer middenstand is na 1910 sterk toegenomen. In de crisistijd van de jaren twintig en dertig, met grote werkloosheid en armoede, zoeken velen hun toevlucht in de kleinhandel. Om diploma’s en vergunningen maakt men zich niet druk. Ook veel weduwen en invaliden grijpen deze kans op een bijverdienste.
In de winkel staan de bakken met bruine bonen, gort en erwten. Trommels zijn gevuld met geurende thee, stopflessen met zuurstokken, drop, toffees en ander lekkers. Mosterd kan voor een cent of meer worden gekocht uit de mosterdpot; stroop wordt met een houten lepel uit het stroopvat geschept, Verder is los verkrijgbaar: zout, stijfsel, rijst, vermicelli, suiker en zeeppoeder.
Niet alle 38 kruidenier winkeltjes in Workum hebben zo’n opstellingen. De winkeltjes bestaan soms slechts uit een vrijgemaakt raam van een woonhuis waarachter een plank zit waar wat koopwaar staat opgesteld. Een winkel is eigenlijk ook niet nodig, want de meeste neringdoenden bezoeken hun klanten thuis. Dat zelfde geldt voor de 21 bakkers, de 11 slagers en de 9 groentewinkeltjes in Workum. Ook de melkboer heeft zijn producten op een handkar. Deze bestaan slechts uit melk, karnemelk en ‘sûpenbrij’ met daarnaast een kleine hoeveelheid roomboter en kaas. Melk en brij worden getapt uit van een kraantje voorziene melkbussen. Eén van de 4 kappers exploiteert ook een café en het winkeltje met religieuze artikelen verkoopt ook hoeden en petten.
In de vele textiel winkeltjes is er veel aandacht voor de kleinvakartikelen.  De reizende manufacturier bezoekt met grote koffers achter en voor op de fiets zijn vaste klanten in de wijde omgeving van Workum.
De vrijdagse weekmarkt trekt veel mensen uit de omgeving. Boeren komen naar de stad om melkgeld te innen en een bezoek te brengen aan de in 1909 opgerichte Boerenleenbank, de vrouwen bezoeken één van de 3 goud- en zilversmeden, de drogist of één van de galanteriewinkels, want ook daar zijn er 5 van. In totaal zijn in 1920 meer dan 146 winkeltjes in Workum.
Aan de Noorderhaven, vooral op de noordzijde, zijn 29 winkeltjes, een foeragebedrijf en een horeca ondernemer gevestigd. De meeste winkeltjes verkopen vooral de eerste levensbehoeften. Zij profiteren van de drukte van de binnenschippers en de vertrek- en aankomst van de beurtvaart op Sneek, Bolsward, It Heidenskip en vele andere plaatsen,
Workum telt 7 sigarenmakerijen. Het zijn bijna allemaal kleine bedrijfjes. De grootste telt niet meer dan 12 medewerkers. Het is de Stoomfabriek ’De Oude Rooker’ van de firma N.Troste opgericht in 1820. Ze maken vooral goedkopere soorten die ze vaak ongeverfd en eenvoudig verpakt zelf aan de man brengen. Workumer aardewerkindustrie was vroeger een belangrijke tak van nijverheid, maar in de twintiger jaren is daar weinig meer van over. Er zijn nog 2 aardewerkfabriekjes, waarvan de ene zich sinds 1917 bezig houdt met plateelwerk en de andere nog het aloude Workumer aardewerk maakt. Verder zijn er kleine ambachtelijke bedrijfjes zoals; 11 timmermannen, 5 smederijen, 2 taanderijen, 2 schildersbedrijven en een drukkerij die ook boeken verkoopt.
Lapkepoepen
Er komen ook kooplui van buiten in Workum. Het zijn de marskramers. Zij verkopen garen, band, veters en knopen maar ook mattenkloppers, boenders en dweilen. Een bijzondere groep marskramers zijn de ‘lapkepoepen’. Het zijn rondreizende Duitsers die aanvankelijk als grasmaaiers ‘zomers tijdens de oogst in Friesland bij de boeren werkten. Op verzoek van de boerinnen namen zij lappen stof mee uit Duitsland, vandaar de naam ‘lapkepoep’. Later maken zij er hun beroep van en gaan op de fiets langs de boeren. Verschillende kooplui hebben zich in Nederland gevestigd en een winkel geopend. Een bekend voorbeeld is Joseph Sinkel, die in 1845 een winkel in Leeuwarden opende. Hij verdronk tijdens een overtocht op de Zuiderzee naar Amsterdam voor de kust bij Workum, waar hij ook is begraven..
Thijs de Vries
Bronvermelding:
Drs. G. Stellingwerf, Workum op weg naar het heden,1968. W.T. Beetstra, 75 jaar Plaatselijk Belang Workum, 1979. Uitgeverij Waanders, Als de dag van Gisteren,1991. L.S. Brandenburch, Het Stedeke Workum, 1923.
 
 

ThuisHandelHistorieUit de FrisoContact en toevoegingenFoto's WorkumVerhalenGeschiedenis