ThuisHandelHistorieUit de FrisoContact en toevoegingenFoto's WorkumVerhalenGeschiedenis
Gereformeerde kerk
Toer de Dolte
Joodse begraafplaats
Huismerken Gertrudis kerk
Winkelweek 1921 Greate Pier
Het Stadhuis
1000-jarg bestaan
Scholen door de jaren heen
Het Weeshuis
Stedeke Workum

 Het Stedeke Workum

 
Deze kleine beschrijving over Workum van den heer A. Wagenaar Azn., Burgemeester dezer Gemeente, voorkomende in ,Onze Vacantieoorden", het officieel Orgaan van de Prov. Friesche Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer, is met medewerking van den schrijver in brochurevorm verschenen.
Tot mijn spijt komen in het boekje een paar zetfouten voor, de meest storende op bladz. 6, waar voor het woord ciriatiden moet worden gelezen caryatiden. In de rubriek ,Eenige adressen" behoort nog vermeld Secretaris Plaatselijk Belang, de heer W. Rijpma.
Moge (dit bescheiden gidsje, dat als een propagandagidsje voor Workum bedoeld is, er toe bijdragen, dat in onze goede oude stad het vreemdelingenverkeer wordt bevorderd.
Voor historische bijzonderheden over Workum raadplege men het bekende werk van Ds. Siemelink.
           Workum, juli 1923
 
W O R K U M,
„Der reizen will, der schweig fein still,
Geh steten Schritt, nehm nicht viel mit,
Tret an am frühen Morgen,
Und lase Heim die Sorgen".
zong eens een Duitsch toerist, die, slechts voorzien van bespijkerde Schoenen, bergstok, loden mantel, rücksack en onontbeerlijk berghoedje door vreemde dreven trok.
leder, die het genoegen heeft gehad reizen van eenige beteekenis te ondernemen, en dat zijn ongetwijfeld velen, zal zeer zeker de waarheid van dit woord erkennen……          
Ik zeg ongetwijfeld velen, want is niet onze gunstige valuta hoofdoorzaak geweest, dat de laatste jaren drommen reislustigen, die zich vroeger met 't oog op de belangrijke kosten dicht ,bij honk" moesten houden, over de grenzen trokken om te genieten van het schoone en interessante, dat onbekende landen bieden? Heeft het bezoeken van vreemde landen zijn goede zijde, soms is er toch ook een schaduwzijde aan verbonden, het heeft menigmaal ten,gevolge, dat iemand, die miss
chien voor het eerst van zijn leven ,zoo'n snoepreisje" maakte, naderhand de neus optrekt voor een uitstapje in eigen land, wat te betreuren is, en voor den persoon in kwestie en voor ons ongetwijfeld mooie Nederland. Nu moet men uit bovenstaande niet de conclusie trekken, dat ik een uitstapje naar het buitenland wil ontraden, integendeel, reis zooveel ge kunt, want reizen is voor iemand, die heeft „geleerd" te reizen een groot genot, maar verzuim niet eerst onze „lage landen" te doorkruisen, zoodat niet buitenlanders U behoeven vertellen, waar ge in eigen vaderland de schoonste plekjes vindt.
Het kan dienstig zijn op deze dingen eens de aandacht te vestigen vooral in den tegenwoordigen tijd, nu schier overal de vereenigingen voor vreemdelingenverkeer actief zijn en alles in het werk stellen om niet alleen vreemdelingen maar ook Nederlanders, naar mooi Nederland te lokken.
Ook de provincie Friesland is een deel van dat mooi Nederland" hetwelk nog door veel te weinig Nederlanders wordt bezocht, hoewel de stroom bezoekers voortdurend aangroeit de laatste jaren, dank zij mede de Prov. Friesche Vereniging voor vreemdelingenverkeer die die niets onbeproefd laat alle deelen van Friesland zooveel mogelijk te doen bekend maken.
En………. het rijk aan schitterende meren, bloeiende weiden met glanzende koeien zijnde Friesland kennen, is Friesland liefhebben !
  

 
 
Het meer dan 1000-jarige stedeke Workum kan gemakkelijk worden bezocht door hen, die de prachtige door de provinciaal Friesche vereeniging, voor Vreemdelingenverkeer georganiseerde 3-daagsche tochten over de Friesche meren hebben meegemaakt, temeer nu meerdere sneltreinen in Workum stoppen
Doch, nieuwsgierige lezer, laten wij eens op ons gemak het stedeke Workum bekijken.
Wanneer ge van Holland komt en verkwikt door een heerlijk tochtje over de Zuiderzee in den trein richting Leeuwarden stapt, ziet ge na een 10 minuten sporen reeds in de verte, te midden van heerlijke weilanden met prachtig vee, de bekende ,theebus" van Workum, waaronder wordt verstaan het bovenste gedeelte van den massieven toren, staande voor de Groote Kerk.
 
Aan 't station is hij de meeste treinen een autobus, die U in enkele minuten op de markt brengt. Ge stapt uit en ziet eenigszins verhaasd om U heen omdat ge in het stadje allerminst dit aardige marktplein had verwacht. Rechts het antieke Stadhuis met 17-eeuwschen gevel, geheel links de indrukwekkende en hier en daar verweerde muren van de Groote Kerk, waarvoor het sierlijke Waaggebouw van 1650, dat dit jaar met Rijkssteun zal worden gerestaureerd, terwijl terzijde daarvan de muziektent een bescheiden plaatsje vraagt, dat haar van harte door de Workumers wordt gegund, want de muziekavonden die het stedelijk muziekcorps; Crescendo" gedurende de zomermaanden (lei' worden, druk bezocht en zeer gewaardeerd..

Is het gewoonlijk tamelijk stil op dat marktplein op Vrijdag, van ouds de marktdag, is het, hoewel eigenlijke markt weinig of niets meer betekent, dikwijls een gezellige drukte en wordt een groot gedeelte van het flinke plein in beslag genomen door rijtuigen en typische krompaneelen sjeezen, welke laatste, vooral op den z.g. tuigdag in September, met de Friesche famkes, soms in oud Friesch costume, een bijzonder effect maken. Op Vrijdag komen de veehouders uit het Heidenschap in de stad om hun melkgeld te halen van de twee zuivelfabrieken, die tot de grootste van de provincie behooren, terwijl dan tevens de noodige inkoopen worden gedaan met of zonder moeder de vrouw.
 
 
 
We willen de ,Groote Kerk" eens binnengaan om het prachtige houtsnijwerk te bewonderen, alsmede het mooie marmeren grafmonument van den Oud-Burgemeester Tuinhout en verschillende grafzerken.
Het ruime antieke kerkgebouw maakt met het deftige eikenhouten koor een stemmigen indruk. Het mooie kerkorgel waarop soms uitstekende concerten worden gegeven, trekt direct onze aandacht door zijn eikenhouten ornamentversiering. Niet het minst maker de van prachtig snijwerk voorziene regeeringsbank, gekroond door het stadswapen (rechts de halve zwarte adelaar op goud en links drie gouden leliën op zwart met boven het schild gekroonden helm) en de fraai gebeeldhouwde en van de verflaag ontdane preekstoel de oorspronkelijk aan de heilige Geertruida gewijde kerk, bezienswaardig. De vier paneelen worden omsloten door vijf ciriatiden
op deur en paneelen ziet men de voorstelling, van de bevrijding van Petrus uit de gevangenis, de opwekking van Lazarus, genezing van metaalschen, de nederlating van den kranke, de genezing, der vrouw!
Ook de oude kanunnikenbanken zijn een kijkje waard.Niet verzuimd mag worden de zeldzame lijkbaren uit den gildetijd, die nog voor de begrafenissen dienst doen, te bezichtigen.
Een achttal baren worden in Workum aangetroffen. Een baar van apothekers- en chirugijnsgilde is van 1781.
De beschildering stelt voor een apotheek, een operatiekamer en een ziekenkamer aan den eenen kant en aan de andere zijde de barmhartige Samaritaan, 2 doctoren, apothekersbenoodigheden, en een opengeslagen boek, alsmede de dood, terwijl spreuken in 't latijn zijn aangebracht, vrij vertaald luidende:
„De dag des doods is de dag des oordeels en de dag der zalige is eene verhuizing naar Gods school".
Tusschen de afbeeldingen de volgende rijmpjes:
 
„Daar de zegen van Gods almacht werkt,
,Ons hand en medicijnen sterkt".
De dood vraagt niet naar ons geweer,
„Hij maakt en welt elk einder neer".
„Geen medicijn kan zijn zoo groot,
„Die helper kan in doodsnood,"
„De beste konst die staat din stil,
„Als God de Heer doet zijn wil".
Verder
„Ons leven is maar eenen dag
„Vol ziekten en vol naar geklag,
„Vol rampen, dampen en verdriet,
„Een schim, een Broom en anders niet”.
 
„Help, Help, Heer Jesu, help gij mij Samaritaan
,,Verbind`mijn wond, vergeef mijn sond,
„En Schenk mij U genaad, zoo gaan ik Hemel aan".
„Al wat er is, mijn hoop is Christus en zijn bloed,
„Door deze leev' ik en hoop door die het eeuwig goed"
 
 
De groote schippersbaar van het jaar 1806 is beschilderd met schepen op zee, bij stilte en storm, waarbij kompas, kaarten, kijker en het beeld der hope.
Aan de eene zijde lezen we: ,Zij rijzen op Haar den Hemel, zij dalen neder tot den afgrond en hare ziele versmeldt van angst" en „zij dansen en waggelen als een dronken man en hare wijsheid wordt verslonden".
 
 
 
 
Aan de andere zijde de woorden van Psalm 107:
„Hij doet de storm bedaaren,
de golven zwijgen stil,Nu rijst de vreugd, de baaren
zijn effen op Gods wil.
Nu wijkt verslagenheid,
na zooveel angstig slaaven
Daar God hen veilig leidt,
in hun begeerde haven".
 
De smidsbaar, dateerende van 1756 is beschilderd met smids- en horlogemakersgereedsehappen, benevens:
 
„Het goud en zilver hier op aarde,
Is bij de mensch in groote waarde,
Maar toch Uw heil en Uw gemoede,
Dat gij Hoch grooter waarde doet".
 
De timmermansbaar van 1791 heeft de vol-ende twee rijmpjes;
 
„Elk werkt en slooft en strijdt al om de arme kost,
Maar om het Hemelsch brood wordt weinig om gedacht".
„Herdenk, o werelds mensch als gij dees baar ziet staan,
Dat 't heden is met mij en haast met U gedaan".
Wie kan ijts nodigers werk betoonen,
Als te maken huisen om in to woonen
Om 't licht en tot beschud voor wind en regens nood,
Maak ik daarin ruiten klein, groot, gedenk den dood.
 
De landbouwersbaar vertoont stadsgezichten, een veld met hoofers en ploegers, grazende koeien, alsmede : „God doet het gras uitspruiten, voor de beesten en het kruit ten dienste der menschen".
 
„Doende het brood uit de aarde voortkomen".
„God doet de mensch heersen over werken zijner handen
„Hij heeft alles onder zijne voet gezet, schapen en ossen, alle die ook mede de dieren des velds”. Psalm 8 ).
 
Ook wordt behalve twee meer eenvoudige kinderbaren in de kerk aangetroffen een geheel onbeschilderde baar, naar verluidt, oorspronkelijk gebruikt bij begrafenissen van misdadigers of zelfmoordenaars.
Het kunstig gedreven avondmaalzilver is bijzonder fraai bewerkt.
De groote klok van den toren die aan de burgerlijke gemeente behoort is in 1673 gescheurd bij 't repareeren van den bengel door een onhandigheid van den oud Workumer uurwerkmaker Willem Spraenkel te Utrecht, waarom ze in 1699 werd vergoten. Zij draagt het volgende volgende spreukje:
 
,,Ick was schier stom en spraekeloos,
Verkondigde noch goedt noch boos.
De wijse raad mij spreecken doet
Beijd, blij en droef nu aent gemoet".
 
 
 
 
De kleine klok, in 1616 vergoten, draagt behalve het stadswapen tot opschrift:
 
„ANNO 1616. In Aprillus Sonder Verdrieten,
Dede die stacit Workum Mij Vergieten,
Door Hendrick Wegewart Op Dat Pas
Doen Ick Acht Jar Toe Voren Vergoeten Wast".
 
 
Behalve de Hervormde kerk vindt men in Workum een Roomsch Katholieke kerk, met mooi hoofdaltaar
en prachtige in loodgevatte gekleurde ramen met bijbelsche voorstellingen,

een ruime Gereformeerde kerk, de eigenaardig gebouwde doch vriendelijke vermaning der Doopsezinde gemeente, het flinke gebouw van den Protestantenbond en het aardig kerkje van de Baptistengemeente.
 
 
 
 
In het Stadsweeshuis, vroeger een gasthuis, worden de laatste jaren geen weezen meer verpleegd. Een gedeelte van het gebouw dot dienst als openbare leeszaal, Welke na restauratie van de waag vermoedelijk naar dit monumentaal gebouw zal worden verplaatst.
Een wandeling door het stadje doet u genieten van menig aardig antiek geveltje, voor welker bezichtiging nog in 1922 door den Nederlandschen Oudheidkundigen Bond een bezoek aan Workum is gebracht.
Niet verzuimd mag worden een kijkje to nemen in de fabriek van Workumer aardewerk van den heer de Boer, die de belangstellenden gaarne van a-z laat zien hoe de mooie vazen, zuilen, theepotten met stoofjes, snoezige ouderwetsche doofpotjes etc. worden gefabriceerd.
De artikelen worden door bijna geheel Europa verzonden.
Wie Workum bezoekt, verzuime ook niet te proeven van de beroemde, boter drabbelkoeken" uit de fabriek van den heer Repko.
Op een warmer zonnigen zomerschen dag is eene wandeling uit 't centrum der stad langs de hoofdstraat voorbij de haven over den Makkumerdijk een waar genot. Links het glinsterende water van de Zuiderzee, met vogels op het strand en in de verte de blinkende zeilen van passeerende schepen, rechts op den voorgrond heerlijke vette weilanden met grazende koeien, op den achtergrond de huizen en fabrieken van het in het groen verscholen stedeke.

 Door de weide langs de z.g. Tillefennesteeg komt men weer op de markt, juist tegenover het stadhuis, eens het middelpunt van magistraat en vroedschap. Het Oude raadhuis dateert van 1620, doch het werd bij resolutie van 13 September 1724 veroordeeld om gesloopt te worden. Het Noordelijk gedeelte is gelukkig bewaard gebleven en doet thans dienst als secretarie en conciërgewoning. In 1725 werd het nieuwe gedeelte opgetrokken.




In de Raadzaal met beschilderd behangsel bevindt zich een mooi gesneden plafond, waarin het jaartal 1775 ; 't stelt voor het zinnebeeld der stad Workum met opgeheven schild op de wolken tronende, waarnevens het beeld der politie, en de bekranste gerechtigheid, waarvoor de wetenschap met spiegel en slang, terwijl nijd en ondeugd voor deze machten vlieden.
De antieke schoorsteen dateert vermoedelijk uit de 17e eeuw, doch is verknoeid door de laag verf, evenals het prachtige snijwerk in de vestibule.
Loopt ge langs het Noord voorbij een aardig plantsoentje, dan zijt ge dra bij de stoombootkade, vanwaar met motor of zeilbootje in betrekkelijk korten tijd het Zand- en Gaastmeer, waar de zeilvereeniging „de Zuidwesthoek", gevestigd te Workum, haar jaarlijksche geanimeerde wedstrijden houdt, is bereikt.
Van uit Workum zijn in alle richtingen uitstapjes te maken, o.a. per trein naar Sneek, Leeuwarden, Hindeloopen en Stavoren, per autobus naar Bolsward, Leeuwarden, Sneek, Gaasterland, Hindeloopen enz., terwijl ook een tochtje op de Zuiderzee tot de mogelijkheden behoort.
Behalve het in de lengte langs de gedempte Wijmerts gebouwd stadje van dien naam, behoort tot de gemeente Workum nog het ,Heidenschap", hoofdzakelijk bestaande uit verspreid liggende boerderijen, van welke onderscheidene om haar prachtig vee een bezoek overwaard zijn.
In beknopten vorm heb ik u een en ander van ons historisch stadje verteld, in de hoop, dat het velen mag, opwekken tot meerdere belangstelling in deze kleine doch eens zeer belangrijke Friesche stad, die voor enkele jaren haar duizendjarig bestaan luisterrijk mocht vieren, nadat zij ,menighmael geslecht, afgebrandt, geplondert en wederom gebout ende bevesticht" is.
Workum.               A. W. Azn.

 
EENIGE ADRESSEN.
Stadhuis (Secretarie) Marktplein, (telef. 26).
Potitiebureau i/hWaaggebouw op 't Marktplein (ben.)
Openbare Leeszaal       ,,                     ,,       (boven)
Burgemeester de heer A. Wagenaar Am.
Wethouders de heeren G. G. Posthumus en H. de Vries Wzn.
Secretaris de heer A. de Vries.
Gemeente-Ontvanger de heer H. de Jager.
Stadsbouwmeester de heer D. G. Boontje.
Directeur Gas- en Elects. Bedrijf de heer A. Muller.
Consulaat A. N. W. B. de heer B. N. Crol.
Secr.. Afd. „Workum" van den Frieschen Ysbond, de heer Y. Oosten.
  ,,     Afd. ,Workum" van de Frieschc Mij. van Landbouw, de heer N. W. Schotanus.
  ,,     Groene Kruis de heer Jelle Boonstra.
  ,,     Dep. Workum der Mij. tot Nut v/h Algemeen, de heer Jelle Boonstra.
  ,,     Muziekvereen. ,Crescendo", de heer A. Sikkes.
  ,,     Strijkorkest ,Ceacilia", de heer J. v. Douwen Kuipers.
 
 
 
 
Rijkstelefoonkantoor Workum.
Diensturen : Werkdagen Voorm. 8-7:30 's avonds.
Zon- en Feestdagen 8-9 Voorm.
 
BLOM, S., Slager en Veehandelaar 47
BOER, BAUKE DE Motord. Workum-Harlingen 35
BRANDSMA, A. Manufacturen 34
BROUWER, M. F. Slager, A 176 44
CROL B. N. fa. Tjebbes & Co., Zuivelfabriek 3
DEINUM, T. Fouragehandel 31
DIJKSTRA, C. A. Groenten en Fruithandel 11
FABER, D. Stoomb.- en Autodienst op Bolsward 29
FEIKEMA, J. Directeur Co6p. Zuivelfabriek
De Goede Verwachting 2
FEKKES, H. Houthandel 42
FLAPPER, J. P. Manufacturen 39
GAASTRA, P., firma S. Gaastra, Koffie en Thee 4
GAASTRA, P. (Woonhuis) 8
GAS- en ELCTR.-BEDRIJF GEM. 25
GEMEENTE ARCHITECT 38
GEMEENTEHUIS (9 --1, 3-5) en BURGEMEESTER 26
GIELSTRA, R. Kolonialewaren en Kaashandel 14
HOLKEMA, A. Smid- en Rijwielhandel 51
HOBMA & ZONEN, Fa. S. S. Fabriek van
Gewapende Betonwerken enz. 53
HOTEL KETELAAR, A. Oosterhoff, Auto-verhuur-inrichting 17
HOTEL DE WIJNBERG, P. Bonnema Stalh. Auto-verhuur-inrichting 18
JANSEN & LOHMAN Sagofabriek          1
JONG, D. L. DE, Winkelier                    50
DE JONG, H. E., Fourage-artikelen en Maalderij                     30
JONG, J. W. DE, Geneesmiddelen, Zoutdepot 5
JONG & HORNSTRA. Fa. DE, Brei-inrichting 36

KROOIJENGA & FERWERDA, Sigarenfabriek. 33
MOLENAAR, GEBR. Smederij 41
PRUIKSMA, H. K., Slager en Veehandelaar 46
REPKO J. C., Banketb. en Lunchroom 20
RIEMERSMA, R., Grossier in Sigaren 16
ROBIJNS, E & J., Zadelm. Stoff. en Tapijth. 10
RIJKSTELEGRAAFKANTOOR, W., Fotograaf en Boekh. . . . 49
SCHOOTSTRA, R., In Rijwielen en Motoren 12
SPOORWEGEN Station 21
SIKKES, Y. J., Boekhandel 35
TJEERDE, E. J., Waschfabriek „Sirius" 6
TJEERDE, fa. D. Tjeerde, in Wild, fa. N. Troste,
Tabaksfabriek 7
VEENSTRA & Co., GEBR., Tabakskerverij
en Sigarenfabriek 28
VELTMAN, K., Cafe-Restaurant 48
VISSER, A, Vischhandel en Rookeries 52
VISSER Azn., A., Fouragehandel en Kruideniersw 43
VISSER, H. A., Grossier 13
VRIES, H. DE, Verfhandel 37
WALLE, S. DE, Arts 19
WERF, W. H. v. d. Wijn en Sigaren 13
WESTENDORP, H. Stoombootdienst Leeuwarden-Sneek—Workum 22
WESTRA, E., Kruidenierswaren en Veevoeder 32
WESTRA, M. Koek- en Banketbakkerij 24
YBEMA, S. J., G 218 27
YNTEMA, H.J., Rijtuigfabr., Houth., Autogar. 9
YNTEMA, H.J., Rijtuigfabr. Houth. Autogar. 40
ZEIJLSTRA, Fa. HOTZE, Fabr. v. Vruchtenwijnen,Sappen.Mineraalwater,23
ZWOLSMAN & Zn.., Fa. U., Scheepswerf . . 54
 
 
 

ThuisHandelHistorieUit de FrisoContact en toevoegingenFoto's WorkumVerhalenGeschiedenis